Door: Suzanne Kruyt
La Paz, 24 september 2011
Na een aantal relatief rustige jaren in Bolivia, waarin er nauwelijks expliciet protest was tegen het beleid van de populaire president Evo Morales, neemt het huidige conflict over een snelweg steeds explosievere vormen aan. Inheemse amazonevolkeren marcheren al meer dan 30 dagen om de aanleg van de snelweg in hun grondgebied Isiboro Securé tegen te gaan. Op 330 kilometer van eindbestemming La Paz is de mars tegengehouden door blokkerende interculturele boeren. Zondag werd de mars gewelddadig binnengevallen door de politie en werden leiders opgepakt. Meer geweld dreigt en de condities voor de noodzakelijke dialoog met de regering worden steeds ontoereikender.
Na maanden lang tevergeefs aandringen op een dialoog met de regering, begonnen de inheemse amazone volkeren verenigd in de confederatie CIDOB, half augustus een protestmars van Trinidad (departament Beni) naar La Paz. De voornaamste reden van het protest is de geplande snelweg die het gebied Territorio Indigena y Parque Nacional Isiboro Securé (TIPNIS) zou doorkruisen. De snelweg maakt onderdeel uit van het Zuidamerikaanse integratie project IIRSA en de kosten worden gefinancieerd met een lening van Brazilië. De aanleg werd echter door de Boliviaanse regering in gang gezet zonder daarbij de bewoners en rechtmatige eigenaren van dit gebied, de 64 inheemse gemeenschappen, te raadplegen. Dit gaat in tegen hun rechten zoals die zijn vastgelegd in de Boliviaanse Grondwet en diverse internationale overeenkomsten. Deze inheemse volkeren verzetten zich tegen de snelweg wegens de voorziene aantasting van flora en fauna en invasie van externe actoren in hun grondgebied. Met name de cocaboeren uit de aangrenzende Chapare regio vormen een bedreiging voor het behoud van het gebied. Verschillende inheemse organisaties, zowel uit de laaglanden als de andesgebieden, hebben zich bij de mars gevoegd. Het conflict over de snelweg vertegenwoordigt voor hen een algemeen ongenoegen over hoe de regering met de rechten van de inheemse volkeren omgaat.
Falende dialoog
De Boliviaanse regering lijkt niet van plan een stap terug te doen. Hoewel op verschillende momenten ministers naar de mars toe trokken om de dialoog aan te gaan, brachten ze geen alternatieve voorstellen mee. Ondertussen werden er vanuit hetzelfde kabinet agressieve en denigrerende uitspraken gedaan over de inheemse eisen en hun woordvoerders. Zo werden de inheemse leiders ervan beschuldigd dat zij gefinancieerd zouden worden door de Amerikaanse ambassade en buitenlandse NGO´s. Deze dubbelzinnige houding en ongefundeerde beschuldingen leverde veel irritatie op bij de marcherende inheemse organisaties. Op hun beurt erkenden zij de ministers niet meer als legitieme gesprekspartners en eisten een directe dialoog met president Evo Morales. Deze maakt echter geen aanstalten om de mars tegemoet te komen en blijft zich publiekelijk uitspreken vóór de snelweg. Ook was hij onlangs aanwezig bij een seminar wat gefinancieerd werd door het Braziliaanse bedrijf OAS, gecontracteerd voor het aanleggen van de snelweg. Het belang van Brazilië voor deze snelweg werd benadrukt door de aanwezigheid van ex president Lula tijdens deze bijeenkomst.
Deze Braziliaanse belangen, en daarbij de interesse van de cocaboeren in het gebied, zijn twee belangrijke verklaringen de inflexibele houding van president Evo Morales. Maar er zijn meer achterliggende factoren. Momenteel liggen er in het parlament verschillende wetsvoorstellen op tafel waarin de rechten van de inheemse volkeren, met name over hun grondgebieden (de zogenaamde territorios comunitarios de origen of TCO´s) sterk in het gedrang komen. Eén van deze wetsvoorstellen komt van de boerenvakbond CSUTCB en stelt een uitbreiding van de landbouwgebieden voor ten koste van deze inheemse territoria. Dit voorstel betekent een definitieve breuk in de alliantie die de boeren en inheemse organisaties in het afgelopen decennium vormden om hun belangen gezamenlijk te verdedigen tegen de dominante economische elites. Evo Morales en zijn partij MAS hebben hun electorale overwinningen voor een groot deel aan deze allianties te danken.
Interculturele blokkade
Een cruciale actor in dit nieuwe conflictieve scenario is de ´Confederación sindical de comunidades interculturales de Bolivia´, die de boeren vertegenwoordigt die van de hooglanden naar de laaglanden trokken vanwege de nood aan vruchtbare grond. Deze zijn meestal oorspronkelijk van aymara en quechua afkomst maar door hun migratie zijn ze die identificatie in de loop der tijd kwijtgeraakt. Tot voor kort noemden ze zichzelf ´colonizadores´ maar die naam hebben ze recent ingeruild voor ´interculturales´, verwijzend naar de gemengde gemeenschappen waarin ze wonen. Intercultureel of niet, hun voornaamste belang is méér toegang tot landbouwgrond en hiermee vormen ze een belangrijke bedreiging voor de inheemse territoria.
Ondanks deze conflicitieve belangen, was dit op nationaal niveau nooit tot echte botsingen gekomen. Nu heeft een lokale federatie van ´interculturales´ echter besloten de inheemse mars tegen te houden met een wegblokkade in het dorp Yucumo, met als doel de inheemse organisaties te dwingen om de dialoog met de regering voort te zetten. Het blokkeren van een vreedzame protestmars is niet alleen in strijd met de grondwet maar vooral met de boliviaanse traditie van solidariteit en tolerantie als het gaat om protestvormen. Ondanks het illegale karakter ervan heeft de regering op geen enkele manier ingegrepen in deze blokkade. Legitimerende uitspraken in de media wijzen erop dat de regering de blokkade zeker moreel en mogelijk zelfs materieel ondersteunt.
De blokkade bemoelijkte in eerste instantie de aankomst van voedsel- en watervoorraden bij de mars en vanaf zaterdag 24 september staan beide groepen tegenover elkaar, in aanwezigheid van 450 politieagenten. Zondag kwamen deze agenten in actie en arresteerden ze op gewelddadige wijze een aantal inheemse leiders en anderen aanwezigen.
Politieke verwarring
De onderdrukking van de mars en de polarisatie die door de regering wordt aangestuurd, heeft tot veel verontwaardiging en bezorgdheid geleid. Mensenrechtenorganisaties, intellectuelen en een diversiteit aan groeperingen benadrukken het democratische recht van de inheemse volkeren een mars te houden, veroordelen de intransigente houding van de regering over de snelweg en roepen op tot het waarborgen van de vrije doorgang van de mars. In het hele land hebben solidariteitsmarsen plaatsgevonden en worden acties gehouden. De verwijdering tussen de inheemse- en milieubeweging aan de ene kant en de regering van de MAS aan de andere, heeft tot de paradoxale situatie geleid dat ook de traditionele politieke tegenstanders, zoals de economische elites, de stedelijke burgercomités, en de rechtse politieke partijen (UN; MNR) zich nu opwerpen als de verdedigers van de Moeder Aarde en de inheemse rechten.
De situatie is tekenend voor de politieke verwarring die in Bolivia is ontstaan. Het was al langer duidelijk dat de president die op het internationale toneel de Moeder Aarde en de Inheemse Rechten met verve verdedigt, dezelfde visie niet in eigen land toepast. Hierbij komt nu dat het politieke instrument wat de sociale bewegingen vertegenwoordigde (MAS), nu dezelfde sociale bewegingen zonder blikken of blozen zwart maakt, tegen elkaar uitspeelt en zelfs gewelddadig onderdrukt.
1 Comment(s)
Comments RSS TrackBack Identifier URI
[...] de gewelddadige interventie van de politie (zie: artikel) vonden er in heel Bolivia protesten plaats. Uiteindelijk traden er een aantal betrokken ministers [...]